درس اوّل صفحه ی 12

1- قاعده ی نحوی : ما را از مدرسه بیرون کردیم .  قاعده ی معنایی : سنگ کوه را بلعید .

2.امیر کبیر دولی دبیرستان ( خلاف قواعد هم نشینی )

دانش آموز در درس خواندن کوشا هستند . ( خلاف قواعد نحوی ) از لحاظ تطبیق دو نهاد جدا و پیوسته نادرست است .

3. رعد:صامت+ مصوت+صامت+صامت              خوبشتن:   خیش:صامت+مصوت+ صامت       تَن: صامت+مصوت+ صامت                                         خورشید:خُ ُر: صامت+مصوت+ صامت             شید: صامت+مصوت+ صامت             

 مؤذّن: مُ:صامت+مصوت        اََذ: صامت+مصوت+ صامت   

   ذِن: صامت+مصوت+ صامت                     

بنفشه: بَ: صامت+مصوت        نَف: صامت+مصوت+ صامت    

  شِ: صامت+مصوت               ماه: صامت+مصوت+ صامت                     

 درس دوّم خودآزمایی صفحه ی 17 

.1.

2.الف-  شاعری غزلی بی معنا و بی قافیه سروده بود . ( مستقلّ ساده )         ب-  آن را نزد جامی برد . ( مستقلّ ساده )

ج- پس از خواندن آن گفت : همان طوری که دیدید ، در این غزل از حرف الف استفاده نشده است . ( مستقلّ مرکّب )

د-  جامی گفت : بهتر بود از سایر حروف هم استفاده نمی کردید . ( مستقلّ مرکّب )

 

3.

انتصاب : همان یک انتصاب نادرست او                    

     انتساب : انتساب القاب بزرگ پدرش

تعلّم : تعلّم قوانین و مقرّرات راهنمایی و رانندگی             

 تألم : بزرگ ترین تألم خاطر دوران کودکی مادربزرگ

حیات : حیات شورانگیز عاشقانِ دل سوخته ی الهی         

   حیاط : بزرگ ترین حیاط مدرسه شهر ما

جذر : جذر این عدد چهار رقمی                                  

  جزر : جزر فریبنده ی رودخانه اروند

خویش: اصل خویش                                                             

   خیش:خیش گران بهای کشاورزان اردکان

ثواب: ثواب کار خیر خیّزان مدرسه ساز                                      

 صواب:فکر صواب شما

برائت:برائت مسمانان ایران                                                 

براعت:براعت استهلال شاعران فارسی زبان

 خودآزمایی درس سوم صفحه ی 26

1.- الف ) موضوع ساده ای که ممکن است در هر زمانی نگران کننده باشد این است که وقتی انرژی بدن کاهش یابد ، می تواند به راحتی شما را عصبانی کند .

ب ) موضوع ساده اما نگران کننده این است که وقتی انرژی بدن کاهش می یابد، می تواند به راحتی شمارا عصبانی کند .

ج ) موضوع ساده امّا نگران کننده این است که کاهش انرژی بدن موجب عصبانیّت شما می شود .

- اکنون شرکت های تعاونی از موقعیّت خوبی برخوردارند .

- مجریان این طرح باید جرئت خطر کردن را داشته باشند .

- عدم «نبود» برنامه های مناسب، فعّالیت های ورزشی را به تأخیر می اندازد .

- کاهش بارندگی پارسال « سال گذشته » باعث کمبود آب های زیرزمینی شده است .

- بخش بعدی برنامه را ببینید . / به بخش بعدی برنامه توجّه فرمایید .

- الف ) مورّخان جرءت کردند کشف خود را افشا کنند .

  ب ) مورّخان جرئت افشای کشف خود را پیدا کردند .

- ادامه چنین تمرین هایی و تأکید بر آن ها باعث تقویت مهارت های نگارشی می گردد .

- در این گونه مواقع انسان دچار خودپرستی می شود که فایده ای ندارد .

- الف ) حسن به برادرش گفت : « مقاله ات منتشر شده است .»

  ب ) حسن به برادرش گفت که مقاله ی من منتشر شده است .

2. طبع : میل و سرشت                     تبع : نتیجه ، پیروان ، دنبال

معاصر : هم عصر                       مأثر : کارهای نیک و بزرگ

غَرّه : روز اوّل ماه قمری               غِرّه : فریب

صخره : تخته سنگ                      سُخره : ریشخند

3.فعالیت دانش آموزی

خودآزمایی درس چهارم صفحه ی 31

1. نشئت ، مآخذ ، سؤال ، اداره ، مرئوس ، ائتلاف ، مؤانست ، اشمئزاز، ملجأ

2. زیرا تلفظ بعضی از واژگان شبیه به هم است.ویابعضی از حروف آنها تلفظ نمی شود.

3. خوار– نیایش – شب پره – والسّلام – عمرو – خورشید – خویش – شنبه – دست بند – حتّی

 درس پنجم صفحه ی 38 

1. جوشید و ترکید چون ناگذر هستند در این شکل مجهول نمی شوند پس باید ابتدا آنها را گذرا کنیم ، سپس مجهول سازیم . جوشانید / جوشاند ، ترکاند   جوشانیده شد / جوشانده شد ، ترکانده شد .

الف ) آب جوشید .    بادکنک ترکید .       ب ) جوشاند . ترکاند .       پ ) آشپز  آب  را  جوشاند .   آب جوشانده شد .

 کودک بادکنک را ترکاند    بادکنک ترکانده شد .                   

2. آن ها با اسب حرکت کردند . ما نیز به دنبالشان ( حرکت کردیم ، لفظی ، نا بجا ) . ( ما ، لفظی ) صبح زود رسیدیم . آن ها زودتر ( رسیدند ، لفظی ، نابجا)، شهر میان دشت گسترده بود . ( شهر ، لفظی ) پر از دار و درخت ( بود ، لفظی ) مثل این بود که ( ما ، لفظی ) به بهارستان نادیده چون مینو قدم نهاده ایم .       ( شهر، لفظی ) در قرن بیستم بنا شده بود .( شهر ، لفظی ) از آن زمان تا کنون، آرام و سبز در کنار کویر نشسته ، چشم به راه آمدن مسافری بود که (آن مسافر ، لفظی ) به دیدارش میآمد . توضیح : « در کنار کویر نشسته بود » شکل دیگری از این جمله می باشد .

3. دانایان (ی) ؛ پختگی:(گ ) ، ترشیجات (ج) ، بچّگانه (گ) ، سخن گویان (ی) ، گرسنگان (گ) ، روستایی (ی) ، نامه ای( ا = ءِ ) ، بانوان (و) ، زانوان (و)

 صفحه ی 45 درس ششم

1. فعالیت دانش آموزی                      2. به عهده ی دانش آموز است .

3.     نداشته باشند نباید آن را بیان کرد .جمله ایرادی ندارد . مطابقت نداشته باشد .مطرح شد ( حذف نابجا ، بدون قرینه حذف شده است )جمله ایرادی ندارد .

4. گیاهان :جمع   بامدادان : زمان     شادان : قیدی           کندوان : مکان            پاییزان:زمان      مردان:جمع

 خودآزمایی درس هفتم صفحه ی52

1. علی دوستم را با اتوبوس به ییلاق برد و یک هفته او را در آن جا گذاشت .

سال گذشته که دوستان را به کوهنوردی برده بودند ، سنگ بزرگی را از کوه غلتاندند و به دره انداختند .

3. غذا خورد                غصه خورد        گریه ی خودش را خورد    

خودآزمایی درس هشتم صفحه ی 60 

1. فعالیت دانش آموزی    2. بیان غیر مستقیم به شیوه ی داستانی  3. آشپزخانه دارد        آشپر،خانه دارد     د،ا،ر،د

 

خودآزمایی درس نهم صفحه ی 71

1. الف )

ب)او افتاد.                         اونامه را فرستاد.      تو ضیح : با استناد به کتاب «دستور زبان فارسی 1 » تالیف دکتر وحیدیان با همکاری غلامرضا عمرانی که در صفحه ی 16 مصدر ( فرستادن ) سه جزیی گذرا به مفعول محسوب شده است .

 پ)فرستادن : نامه فرستاده شد .        نامه انداخته شد.

2. همه ی جمله ها دو جزیی بدون فعل هستند .      3. فعالیت دانش آموزی

  خودآزمایی درس دهم صفحه ی 75

1. خوازه : طاق نصرت / خوالگیر : آشپز / دشخواری : دشواری / خواهش : تمنا:میل

2. سنبل ( سمبل ) ، اجتماع ( اشتماع ) ، انبساط ( امبساط ) ، دست بند ( دس بند ) ، منبر ( ممبر ) ، سنباده ( سمباده )

3.الف- سه جزیی مفعولی                           ب- سه جزیی متممی با فعل ربطی           پ:دوجزیی

 خودآزمایی درس11صفحه ی 86

1. اگر تو هو شمندی به معنی توجّه کن زیرا که ظاهر به جای نمی ماند بلکه یعنی پایدار است .

من از روییدن خار بر روی دیوار فهمیدم که فرو ممایگان با صدر نشینی ازشمند نمی شوند .

اگر همواره خواستار کامیابی هستی راه و رسم صبر و تحمل را از مور بیاموز .

دوباره پلک دلم می پرد شنیده ام که این نشانه ی آمدن ککسی به مهمانی است .

 خودآزمایی درس 12 صفحه ی 93

1. نزاجا ( نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران ) نهاجا ( نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران )

اتکا ( اتّحادیه ی تعونی های کارکنان ارتش ) هما ( هواپیمای ملّی ایران )

2. پوش : پوشه ، پوشاک / نوش : نوشابه ، نوشین / کوش : کوشش، کوشا

3. منشی ، گزاف ، سیاست ، سواد ، قراضه ، در رفتن ،دبیر،جبهه،مهد

4. ذقن (چانه ) ، باد افره ( کیفر ) ،         لاغ:شوخی کردن               آزفنداک:رمگین کمان              آخشیج:عنصر

5. تمام مکاتب سیاسی و اجتماعی و هنری : سوسیالیسم ، فرد گرایی ، هوش بری ، یادمان ، گفتمان ، کالبد شناسی

6. فعالیت دانش آموزی

7.الف:می بارد.                ب:مناسب است. 

خودآزمایی درس 13 صفحه ی 100

1. حر ، قرن ، دلیل ، فرقه ، تحفه ، مصیبت ، نابغه

2. مجانین ، طلبه ، کبار ، وکلا ، اوصیا ( امروزه واژه ی « طلبه » در معنی مفرد به کار می رود و جمع آن « طلاب » است .

3. خواهر احمدی امروز غایب است . پروین خواهر دوستم است .

     شاخص                                     هسته گروه اسمی

 کدخدا صفر علی به روستا بر گشت . صفر علی کدخدای علی آباد است . 

شاخص                                              هسته گروه اسمی

4. باغبان ، مستمند، استوار دودمان ، یادگار 

5.الف:آخرین پیامبر:بدل     ب:پدران شعر فارسی:بدل

 خودآزمایی درس 14 صفحه ی 106

 1.فعالیت دانش آموزی                    2. فعالیت دانش آموزی                   

3. جیغ زنان ، رد کردن ، پنهان ، زل زد ، حرکت می کرد ، می مالید ، توی ، خشن

 خودآزمایی درس 15 صفحه ی 112

1.جلد کتاب زیبا بود.                                             اندازه کاغذ مناسب بود.                  .

2. قانون نانوشته ، دستگاه قضایی ، کرسی استادی ادبیات ،       

        صفت مفعولی    صفت نسبی      مضاف الیه1 مضاف الیه2      

     دیوار بلند   باغ ،               شش   دستگاه     دوربین فیلم برداری     نو

      صفت بیانی  مضاف الیه      صفت شمارشی ممیز     مضاف الیه   صفت بیانی ساده

3. تجربه ، لذّت ، مداد ، جهاد ، وجدان ، فساد ، خرمن ، چشم

4.فعالیت دانش آموزی

5. افتخار به دوستی با دانایان ، افتخار واقعی است .

      نهاد  متمّم اسم   متمّم متمّم    مسند     فعل ربطی

هر دو متمّم ، متمّم اسم به حساب می آیند چون متمّم اسم خود یک گروه اسمی است از این جهت متمّم متمّم یک گروه اسمس به حساب می آید.

خودآزمایی درس 16صفحه ی 120

1. فعالیت دانش آموزی                    2. فعالیت دانش آموزی                   

3. متمِّم فعل ، مصوِّت کوتاه ، مضافٌ اِلیه

4. الف- کند         ب- تحمل کرد           ج- تاب داد

5.دل بستگی : مفعول                 مطالعه: متمم اسم            کتاب – مضاف الیه

بوی: نهاد        تنوری – صفت       دود- معطوف      هیزم- مضاف الیه              فضا - مفعول

خودآزمایی درس هفده صفحه ی 126

1. دسته ی اوّل : گلاب ، جوانمرد ، کارنامه ، دانشسرا ، پیرزن

2. مداد تراش          وسیله ای که مداد را می تراشد .

                       کتاب فروش          کسی که کتاب را می فروشد .

                       سخن شناس          کسی که سخن را می شناسد .

                        حق گو          کسی که حق را می گوید .

                            خود خواه           کسی که خود را می خواهد .

                           بد بخت           کسی که بخت بد دارد .

                             زیبا رو           کسی که روی زیبا دارد .

                             خوش نیّت           کسی که نیّت خوش دارد .

                            کج خلق            کسی که خلق کج دارد .

                            کند ذهن            کسی که ذهن کند دارد .

3. فعالیت دانش آموزی                   

خودآزمایی درس18 صفحه ی 131

1. الف) نشان دار : دارالحکومه ، دارالتّولیه ، من البدو الی الختم ، بین المللی ، لغایت ، عظیم الجثّه ، قلیل البضاعه ، مسلوب الاراده

  ب) بی نشان : سخاوتمند

2. مع الوصف : با این وجود ، با این وصف ، برای توصیف به کار می رود .

 مع الأسف : با تأسّف ، متأسّفانه ، به هنگام اظهار تأسّف و پشیمانی به کار  می رود . ( هر دو واژه دخیل عربی نشان دار هستند . )

3. د) زیرا قابلیّت ها و امکاناتی از گذشته در زبان داریم که باید حدّ اکثر استفاده را از آنها بکنیم و گنجینه ی واژگانی را غنی سازیم .

4. فعالیت دانش آموزی                    

خودآزمایی درس 19 صفحه ی 141

1. فعالیت دانش آموزی                    2. فعالیت دانش آموزی                    3. فعالیت دانش آموزی                   

4.مشتق : گلزار ، گلدان ، گلستان

مرکب : گلاب ، ، گلاب پاش ، گلدار ، گل شهر ، گل پوش ، گل بوته

مشتق – مرکّب : گل دوزی – گل سازی

 

خودآزمایی درس بیست صفحه ی 148

1. افشانه          افشان ( بن مضارع ) + ه ( پسوند )         اسم

    نمودار          نمود ( بن ماضی ) + ار ( پسوند )          اسم

    کارانه           کار ( اسم ) + انه ( پسوند )                 اسم

    بیچاره          بی ( پیشوند ) + چاره ( اسم )             صفت

   سبزه زار        سبزه ( اسم ) + زار ( پسوند )              اسم

    سیمینه          سیم ( اسم ) + ینه ( پسوند )               صفت

2. با ادب : او دانش آموز باادبی است .                          او با ادب و علم خود همه را شیفته کرده است .

  بی نام : آن ها سربازانی بی نام و نشان بودند که جان باختند .   شروع هر کاری بی نام خدا ناقص است .

  بی کار : جوانان بی کار زودتر گمراه می شوند .       بی کار و فعّالیت امکان اداره ی امور زندگی نیست .

  باهنر : مردم باهنر جاودان می مانند .                با هنر نقّاشی می توان احساسات خود را بیان کرد .

3. خشمگین ، سهمگین .           گوشه ، ساقه ، ریشه / ناراحت ، ناخوانا ، نابینا

4. یادمان ، گفتمان ، دانشکده ، هنرکده ، سوزناک ، دردناک ، کوهسار ، شاخسار ، مهوش ، پریوش ، طاقدیس ، تندیس .

5. برانداخت ، ماست بند ، دلاور ، دست گیر ، قندشکن . 

6.نوروز:مرکب          خویشاوندی:مشتق        طبیعت:ساده       فراموشکار:مرکب              سرگرم:مرکب    ساخته:مشتق      مادر:ساده              یادآوری:مشتق – مرکب               دامن:ساده         بازگشت:مرکب

خودآزمایی درس بیست و یک صفحه ی 152 

1. ایجاد ارتباط : دوست شما فردا از مسافرت می آید .   محمل اندیشه : سنگ فاقد روح است . روح فاقد سنگ است .

 حدیث نفس : نباید بترسم .                           آفرینش ادبی : هر آنچه نپاید ، دلبستگی را نشاید .

2.ایجاد ارتباط،زیرا زبان یک پدیده ی قانونمند اجتماعی است که برای اطّلاع رسانی وایجاد هم حّسی وهم زبانی وهمدلی به کار می رود .

3. انسان تنها موجودی است که فکر می کند و سخن می گوید و از این طریق معلوم می شود بین فکر و زبان ارتباط مستقیمی وجود دارد .

4. « و » در بانوان ، « گ » در تشنگان ، « ء= ا » در خانه ای ، « ک » در « پلکان و نیاکان » ، « ج » در میوه جات .

خودآزمایی درس بیست و دو صفحه ی 167

1. فعالیت دانش آموزی           2.طناف- دیفال- ارسی – گالش- مَلِکی – تیم چه و…       

3. لبریز از              نگریستن به         استفاده از

درس بیست سه تمرین ندارد.

 خودآزمایی درس بیست و چهار صفحه ی 175

1. فعالیت دانش آموزی                    2.مشتق: فرهنگی        مرکب: فرهنگ سرا        مشتق – مرکب:فرهنگ سرایی

3.کاهش: اشکم- شکم              افزایش: آشنایان                  ابدال:شنبه                  ادغام:بدتر